Copper (Elemental) (%100) (Bakır Elementel) Nedir?
Elementel bakır, kırmızımsı-kahverengi bir geçiş metalidir. İnsan beslenmesinde esansiyel bir iz elementtir; sitokrom c oksidaz, süperoksit dismutaz, seruloplazmin ve lizil oksidaz gibi çok sayıda enzimin (kuproenzim) katalitik kofaktörüdür. Gıda/takviye uygulamalarında saf metal doğrudan nadiren kullanılır; izin verilen çözünür bileşiklere işlenir.
- Molekül formülü: Cu
- CAS numarası: 7440-50-8
- Form: Toz / Elementel Metal Formu
- Kalite: Gıda / İlaç Kalite
- Elementel bakır %100 bakır metalidir (CAS 7440-50-8). Takviye/zenginleştirmede genellikle çözünür bakır tuzlarına dönüştürülerek kullanılır; metalik toz olarak emilimi tuz formlarına göre düşüktür.
Bakır Elementel Ne İşe Yarar? Neden Kullanılır?
Bakır, onlarca hayati enzimin kofaktörü olan esansiyel bir iz elementtir ve bağ dokusu, enerji metabolizması, sinir sistemi, demir taşınması ile antioksidan savunma için gereklidir. Elementel bakır, takviye/zenginleştirmede kullanılan bakır bileşiklerinin temel hammaddesidir; etiket beyanları elementel Cu bazında yapılır. Yüksek çinko alımı bakır dengesini bozabildiğinden kontrollü takviye önemlidir.
Başlıca kullanım alanları: Takviye gıdalar, Enzim kofaktörü, Sinyal iletimi, Bağ dokusu sağlığı, Mitokondriyal fonksiyon, Antioksidan enzimler.
Takviye Edici Gıdalarda Kullanımı
- Bakır kaynağı (temel işlev): Takviyelerde kullanılan bakır bileşiklerinin (sülfat, glukonat, karbonat, sitrat) üretiminde başlangıç maddesidir; etiket beyanı elementel Cu üzerinden yapılır (NRV %100 = 1 mg).
- Günlük gereksinim ve eksiklik: Bakır eksikliği anemi, nötropeni ve nörolojik belirtilere yol açabilir; yüksek doz çinko, bariatrik cerrahi ve uzun süreli enteral beslenme risk faktörleridir (NIH ODS).
- Biyoyararlanım ve form seçimi: Diyet bakırının emilimi tipik olarak %30–40'tır ve alım arttıkça oransal emilim düşer (homeostaz). Bu nedenle takviyelerde metalik toz yerine çözünür bakır tuzları tercih edilir.
- Demir ile etkileşim: Bakır, demirin emilimi ve taşınması için gereklidir (seruloplazmin/hephaestin ferroksidaz); demir metabolizması takviyelerinde bakır dengesi göz önünde bulundurulur.
Gıda Sanayinde Kullanımı
- Bakır katkı/kaynak durumu: Gıda/takviyelerde bakır elementel metal yerine izinli bakır bileşikleri (sülfat, karbonat, glukonat, sitrat, lizin kompleksi) formunda mineral kaynağı olarak eklenir.
- Zenginleştirme: Bakır, gıda takviyeleri ve özel beslenme amaçlı gıdaların mineral zenginleştirilmesinde elementel Cu bazında hesaplanan çözünür tuzlar aracılığıyla kullanılır.
Sağlık Üzerindeki Etkileri
Bakır, vücutta çok sayıda temel işlevde rol oynayan bir mineraldir. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) tarafından yetkilendirilmiş/değerlendirilmiş başlıca işlevler:
- Bağ dokusunun korunması: Bakır lizil oksidaz kofaktörü olarak normal bağ dokusunun korunmasına katkıda bulunur (EFSA).
- Enerji metabolizması: Bakır sitokrom c oksidaz bileşeni olarak normal enerji metabolizmasına katkıda bulunur (EFSA).
- Sinir sistemi: Bakır nörotransmitter sentezi ve miyelin bütünlüğü yoluyla sinir sisteminin normal işleyişine katkıda bulunur (EFSA).
- Saç ve cilt pigmentasyonu: Bakır tirozinaz kofaktörü olarak normal saç ve cilt pigmentasyonuna katkıda bulunur (EFSA).
- Demir taşınması: Bakır vücutta demirin normal taşınmasına katkıda bulunur (EFSA).
- Bağışıklık ve oksidatif stres: Bakır bağışıklık sisteminin normal işleyişine ve hücrelerin oksidatif stresten korunmasına katkıda bulunur (EFSA).
Takviye Gıdalarda Kullanım Limitleri
- Beslenme Referans Değeri (NRV): Bakır NRV 1 mg (1169/2011).
- Üst Alım Düzeyi (EFSA): EFSA/SCF UL yetişkinler için 5 mg Cu/gün (2003); EFSA 2023 ~5 mg/gün güvenli alım düzeyini teyit etmiştir.
- Türk mevzuatı (TETGK): Bakır TR Takviye Edici Gıdalar Tebliği kapsamında izinli mineraldir; kaynak olarak çözünür bakır bileşikleri kullanılır. Kesin sayısal takviye sınırı için güncel Tebliğ eki esas alınmalıdır (uydurulmadı).
Bakır emilimi homeostatik düzenlenir; Wilson hastalığı gibi bakır birikim bozukluklarında takviye kontrendikedir.
Teknik Özellikler
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Görünüş | Kırmızımsı kahverengi metalik toz |
| Nem | ≤5.0 % |
| Çözünürlük | Mineral asitlerde çözünür |
| Saflık | ≥ 99–100% |
Bilimsel Çalışmalar
Aşağıdaki bağımsız araştırmalar bu mineralin biyoyararlanımı, kullanımı ve etkilerine ilişkindir (kanıt düzeyleri belirtilmiştir):
- PubMed 39503199 — İnsan sağlığı ve hastalıkta bakırı inceleyen kapsamlı derleme.
- PubMed 32506322 — Bakır metabolizmasının moleküler mekanizmalarını ve hastalıklardaki rollerini inceleyen derleme.
- PubMed 9587151 — Bakır emilimi ve biyoyararlanımını inceleyen çalışma.
Teknik Belgeler ve Tedarik — Asuka Kimya
Copper (Elemental) (%100) için SDS, TDS, CoA ve tedarik koşulları için Asuka Kimya ile iletişime geçebilirsiniz.
Kaynaklar
- efsa.onlinelibrary.wiley.com
- eur-lex.europa.eu
- efsa.onlinelibrary.wiley.com
- ods.od.nih.gov
- pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Bu sayfadaki kullanım ve sağlık bilgileri resmî mevzuat/kurum kaynakları (EFSA, NIH ODS, Türk Gıda Kodeksi, EUR-Lex) ve bağımsız bilimsel yayınlardan (PubMed) derlenmiştir. Ürün bir gıda takviyesi/gıda hammaddesidir; hastalık teşhis veya tedavisi amacı taşımaz.