Dipotassium Phosphate (Dipotasyum Fosfat) Nedir?
Dipotasyum fosfat, beyaz, suda kolay çözünen, higroskopik bir inorganik potasyum-fosfat tuzudur (E340(ii)). Gıda sanayiinde tampon, emülsifiye tuz ve stabilizatör olarak; takviyelerde potasyum ve fosfor kaynağı olarak kullanılır. Çözeltide fosfat tampon sistemi oluşturarak pH'ı dengeler.
- Molekül formülü: K₂HPO₄
- CAS numarası: 7758-11-4
- Form: Toz / İnorganik Potasyum Fosfat Tuzu
- Kalite: Gıda / İlaç Kalite
- Dipotasyum fosfat (K2HPO4, CAS 7758-11-4) ağırlıkça ~%45 potasyum ve ~%18 fosfor içerir; hem potasyum hem fosfor/fosfat kaynağıdır. Suda yüksek çözünürlüğü nedeniyle tampon ve emülsifiye tuz olarak yaygın kullanılır.
Dipotasyum Fosfat Ne İşe Yarar? Neden Kullanılır?
Dipotasyum fosfat, tek bileşikte hem potasyum hem fosfor sağlar ve yüksek çözünürlüğü sayesinde sıvı formülasyonlarda ideal bir mineral kaynağıdır. Güçlü fosfat tampon kapasitesiyle gıda ve takviyelerde pH'ı stabilize eder ve E340(ii) emülsifiye tuz olarak süt/peynir ürünlerinde doku düzenler. Sodyum yükü istenmeyen ürünlerde potasyum tabanlı çözüm sunar.
Başlıca kullanım alanları: Takviye Edici Gıdalar, Asitlik Düzenleyici, Mineral Takviyesi, Tablet Üretimi, Toz Formülasyonlar, Enerji Takviyeleri.
Takviye Edici Gıdalarda Kullanımı
- Potasyum ve fosfor kaynağı: Tek bileşikte hem potasyum hem fosfor sağlayan izinli mineral kaynağıdır (K NRV 2000 mg, P NRV 700 mg bazında dozlanır).
- Tampon (pH dengeleyici): Fosfat tampon kapasitesi sayesinde sıvı takviyeler, elektrolit ve sporcu içeceklerinde pH'ı stabilize etmek için kullanılır.
- Elektrolit formülasyonları: Potasyum önemli bir hücre içi elektrolit olduğundan elektrolit dengesi ve rehidrasyon ürünlerinde potasyum kaynağı olarak kullanılabilir.
- Fosfor kaynağı: Sodyum yükü istenmeyen formülasyonlarda potasyum tabanlı bir fosfat kaynağı olarak tercih edilir.
Gıda Sanayinde Kullanımı
- E340(ii) katkı maddesi: AB'de E340(ii) numarasıyla potasyum fosfatlar sınıfında; asitlik düzenleyici (tampon), emülsifiye tuz, stabilizatör ve sekestran olarak kullanılır.
- Emülsifiye tuz ve tampon: Eritme peynirinde emülsifiye tuz, kahve kremalarında ve süt ürünlerinde tampon/stabilizatör olarak proteinin dağılımını ve dokuyu düzenler.
- Zenginleştirme ve pH kontrolü: İçecek ve toz karışımlarda pH kontrolü, potasyum/fosfor zenginleştirme ve topaklanma kontrolü için kullanılır.
Sağlık Üzerindeki Etkileri
Potasyum ve Fosfor, vücutta çeşitli temel işlevlerde rol oynayan mineral bileşenlerdir. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) tarafından yetkilendirilmiş/değerlendirilmiş başlıca işlevler:
- Sinir sistemi: Potasyum sinir sisteminin normal işleyişine katkıda bulunur (EFSA).
- Kas fonksiyonu: Potasyum normal kas fonksiyonuna katkıda bulunur (EFSA).
- Normal kan basıncı: Potasyum normal kan basıncının korunmasına katkıda bulunur (EFSA).
- Fosfor — enerji metabolizması: Fosfor ATP yoluyla normal enerji metabolizmasına katkıda bulunur (EFSA).
- Fosfor — kemik/diş ve hücre zarları: Fosfor normal kemik/dişlerin korunmasına ve hücre zarlarının normal işlevine katkıda bulunur (EFSA).
- Sodyum-potasyum dengesi: Yeterli potasyum alımı sodyum dengesiyle birlikte kan basıncı düzenlenmesinde rol oynar.
Takviye Gıdalarda Kullanım Limitleri
- Beslenme Referans Değeri (NRV): Potasyum NRV 2000 mg; Fosfor NRV 700 mg (1169/2011).
- Üst Alım Düzeyi (EFSA): Potasyum için EFSA sayısal UL BELİRLEMEMİŞTİR; ~3000 mg/gün ilave potasyum advers etki göstermemiştir. Fosfor için de sayısal UL yoktur; ~3000 mg/gün tolere edilir düzeydedir.
- Türk mevzuatı (TETGK): Dipotasyum fosfat TR Tebliği'nde izinli potasyum/fosfor kaynağı ve Gıda Katkı Yönetmeliği'nde E340 olarak izinlidir. Kesin sayısal takviye limitleri için güncel ekler esas alınmalıdır.
Böbrek yetmezliği veya potasyum tutucu ilaç kullananlarda potasyum takviyesi hiperkalemi riski nedeniyle hekim gözetiminde olmalıdır.
Teknik Özellikler
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Potasyum İçeriği | ≥ 45 |
| Görünüş | Beyaz Toz |
| Nem | ≤5.0 % |
| Çözünürlük | Suda Çözünür |
Bilimsel Çalışmalar
Aşağıdaki bağımsız araştırmalar bu mineralin biyoyararlanımı, kullanımı ve etkilerine ilişkindir (kanıt düzeyleri belirtilmiştir):
- PubMed 32500831 — Potasyum alımı ve kan basıncı ilişkisini inceleyen doz-yanıt meta-analizi (randomize kontrollü çalışmalar).
- PubMed 24924995 — Sodyum, potasyum, kan basıncı ve kardiyovasküler hastalık ilişkisini inceleyen derleme.
- PubMed 36545737 — Fosfat homeostazı ve fosfat metabolizması bozukluklarını inceleyen derleme.
Teknik Belgeler ve Tedarik — Asuka Kimya
Dipotassium Phosphate için SDS, TDS, CoA ve tedarik koşulları için Asuka Kimya ile iletişime geçebilirsiniz.
Kaynaklar
- efsa.onlinelibrary.wiley.com
- eur-lex.europa.eu
- efsa.europa.eu
- ods.od.nih.gov
- pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Bu sayfadaki kullanım ve sağlık bilgileri resmî mevzuat/kurum kaynakları (EFSA, NIH ODS, Türk Gıda Kodeksi, EUR-Lex) ve bağımsız bilimsel yayınlardan (PubMed) derlenmiştir. Ürün bir gıda takviyesi/gıda hammaddesidir; hastalık teşhis veya tedavisi amacı taşımaz.