Ferrous Bisglycinate (Demir Bisglisinat) Nedir?
Demir bisglisinat (ferro bisglisinat), bir demir(II) iyonunun iki glisin molekülü ile oluşturduğu kararlı bir şelat bileşiğidir (CAS 20150-34-9). Amino asit şelatı yapısı sayesinde mide asidinden ve fitat/polifenol gibi emilim engelleyicilerden büyük ölçüde korunur. FAO/WHO JECFA tarafından takviye ve zenginleştirme amaçlı demir kaynağı olarak değerlendirilmiştir.
- Molekül formülü: C₄H₈FeN₂O₄
- CAS numarası: 20150-34-9
- Form: Toz / Şelatlı Demir Bisglisinat
- Kalite: Gıda / İlaç Kalite
- Demir bisglisinat şelatı ağırlıkça ~%20 elementel demir içerir; ~36,5 mg ≈ 10 mg elementel demir. Etiket elementel demir üzerinden beyan edilir.
Demir Bisglisinat Ne İşe Yarar? Neden Kullanılır?
Demir bisglisinat, amino asit şelatı yapısı sayesinde yüksek biyoyararlanım ve belirgin şekilde daha az mide-bağırsak yan etkisi sunar; klasik demir tuzlarını (özellikle sülfat) tolere edemeyen kişilerde daha düşük dozla etkin demir desteği için tercih edilir. Fitat ve polifenole karşı daha dayanıklı olması karışık öğünlerde de emilim avantajı verir.
Başlıca kullanım alanları: Kan Yetiştirme, Siyah Saça Karşı, Diyet Takviyesi, Enerji Desteği, Hamilelik Dönemi, Mineral Eksikliği, İshal Önleme.
Takviye Edici Gıdalarda Kullanımı
- Şelat (amino asit) formu: İyonik tuzlardan farklı olarak glisinle şelatlı bir demir(II) formudur; ince bağırsakta hem inorganik demir hem de dipeptit/amino asit taşıyıcı yollarından emilebildiği için daha yüksek biyoyararlanım gösterir.
- Biyoyararlanım: Sulu ortamda emilimi ferro sülfata kıyasla belirgin yüksektir; çalışmalarda ferro sülfat dozunun ¼–½'i kadar bisglisinatın benzer etki gösterdiği bildirilmiştir.
- Gastrointestinal tolerans: Ferro sülfata göre bulantı, karın ağrısı, kabızlık ve metalik tat gibi yan etkileri belirgin daha az yapar; daha düşük dozla etkinlik sağlar.
- Ferro (Fe²⁺) formu: Bisglisinattaki demir ferro (Fe²⁺) formundadır; çözünürlüğü/biyoyararlanımı düşük ferrik (Fe³⁺) formlara kıyasla takviyelerde tercih edilir.
Gıda Sanayinde Kullanımı
- Un ve tahıl zenginleştirmesi: Duyusal sorun yaratma eğilimi düşük ve biyoyararlanımı yüksek bir zenginleştirici demir kaynağı olarak un/tahıl zenginleştirmesinde kullanılabilir.
- İzin verilen demir kaynağı: JECFA tarafından değerlendirilmiş, ABD FDA'da GRAS statüsü tanınmıştır; AB'de gıda takviyelerine eklenebilen demir kaynakları listesinde yer alır.
- Duyusal avantaj: Şelat yapısı serbest demir iyonunu sınırladığından ferro sülfata göre yağ oksidasyonunu ve renk/tat bozulmalarını daha az tetikler.
Sağlık Üzerindeki Etkileri
Demir, vücutta çok sayıda temel işlevde rol oynayan bir mineraldir. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) tarafından yetkilendirilmiş/değerlendirilmiş başlıca işlevler:
- Kırmızı kan hücreleri ve hemoglobin: Demir normal kırmızı kan hücrelerinin ve hemoglobinin oluşumuna katkıda bulunur (EFSA).
- Oksijen taşınması: Demir normal oksijen taşınmasına katkıda bulunur (EFSA).
- Yorgunluğun azalması: Demir yorgunluğun ve bitkinliğin azalmasına katkıda bulunur (EFSA).
- Bağışıklık: Demir bağışıklık sisteminin normal fonksiyonuna katkıda bulunur (EFSA).
- Bilişsel fonksiyon: Demir normal bilişsel fonksiyona katkıda bulunur (EFSA).
- Enerji metabolizması ve hücre bölünmesi: Demir normal enerji metabolizmasına katkıda bulunur ve hücre bölünmesinde rol oynar (EFSA).
Takviye Gıdalarda Kullanım Limitleri
- Beslenme Referans Değeri (NRV): Demir NRV 14 mg (1169/2011).
- Üst Alım Düzeyi (EFSA): EFSA demir için sayısal UL BELİRLEMEMİŞTİR; 2024 görüşünde yetişkinler için (gebe/emziren dahil) 40 mg/gün 'güvenli alım düzeyi' (zenginleştirilmiş gıda + takviye) tanımlanmıştır. Takviye üst sınırları ülke bazlıdır.
- Türk mevzuatı (TETGK): TR Tebliği demir takviyelerine izin verir; ferro bisglisinat AB izinli demir kaynaklarıyla uyumludur. Bu tuza özgü kesin maksimum günlük demir miktarı resmi Tebliğ metninden doğrulanamadı (uydurulmadı).
Aşırı demir toksiktir; demir takviyeleri çocuklarda kazara zehirlenmenin başlıca nedenlerindendir, çocuklardan uzak tutulmalıdır.
Teknik Özellikler
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Saflık | 97.0 - 102.0% |
| Görünüş | İnce partiküllü, akışkan yapıda, açık kahverengimsi gri yeşilimsi gri renkli toz |
| Nem | ≤5.0 % |
| Çözünürlük | Suda Çözünür |
Bilimsel Çalışmalar
Aşağıdaki bağımsız araştırmalar bu mineralin biyoyararlanımı, kullanımı ve etkilerine ilişkindir (kanıt düzeyleri belirtilmiştir):
- PubMed 11688077 — Sulu ortamda demir bisglisinat şelatının biyoyararlanımını değerlendiren çalışma.
- PubMed 24152889 — Gebelikte demir bisglisinat 25 mg demirin ferro sülfat 50 mg demir kadar etkili olduğunu gösteren randomize çalışma.
Teknik Belgeler ve Tedarik — Asuka Kimya
Ferrous Bisglycinate için SDS, TDS, CoA ve tedarik koşulları için Asuka Kimya ile iletişime geçebilirsiniz.
Kaynaklar
- efsa.europa.eu
- efsa.europa.eu
- ods.od.nih.gov
- resmigazete.gov.tr
- pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Bu sayfadaki kullanım ve sağlık bilgileri resmî mevzuat/kurum kaynakları (EFSA, NIH ODS, Türk Gıda Kodeksi, EUR-Lex) ve bağımsız bilimsel yayınlardan (PubMed) derlenmiştir. Ürün bir gıda takviyesi/gıda hammaddesidir; hastalık teşhis veya tedavisi amacı taşımaz.