Ferrous Sulfate (Demir Sülfat) Nedir?
Demir(II) sülfat (ferro sülfat, CAS 7720-78-7), demir eksikliği anemisi tedavisinde en yaygın kullanılan referans oral demir takviyesidir. Suda çözünen, ucuz ve etkinliği iyi belgelenmiş bir ferro (Fe²⁺) tuzudur. Gıda zenginleştirmesinde (özellikle un) de yaygın bir demir kaynağıdır.
- Molekül formülü: FeSO₄·H₂O
- CAS numarası: 13463-43-9
- Form: Toz / demir(II) tuzu
- Kalite: Gıda / İlaç Kalite
- Demir(II) sülfat (susuz/kurutulmuş) ~%20 elementel demir; heptahidrat formunda su nedeniyle daha düşük.
Demir Sülfat Ne İşe Yarar? Neden Kullanılır?
Ferro sülfat, düşük maliyeti, yüksek çözünürlüğü ve iyi belgelenmiş etkinliği ile demir eksikliği tedavisinde referans/standart demir kaynağıdır. Ancak eşdeğer dozda mide-bağırsak yan etkileri daha sık görülür; ekonomik ve etkin bir seçenek olmakla birlikte tolere edemeyenlerde bisglisinat gibi daha yumuşak formlar değerlendirilmelidir.
Başlıca kullanım alanları: Demir Takviyesi, Kan Hastalıkları Desteği, Gıda Renklendiricisi (E572 hariç, E170 ile uyumlu), Sebze Suyu/Meve Suyu Koruyucu, Su Arıtımı, Hayvan Yemi Katkısı, Toprak Gübresi.
Takviye Edici Gıdalarda Kullanımı
- Referans demir kaynağı: Biyoyararlanım karşılaştırmalarında referans olarak kullanılan klasik ferro tuzudur; suda yüksek çözünürlüğü nedeniyle emilimi iyidir ve etkinliği geniş klinik veriyle desteklenir.
- Biyoyararlanım: İyi ve maliyeti düşüktür; ancak yüksek elementel demir yükü ve serbest demir iyonu, şelat formlara kıyasla eşdeğer dozda daha fazla yan etkiye yol açabilir.
- Gastrointestinal yan etkiler: Bulantı, karın ağrısı, kabızlık ve metalik tat gibi yan etkilere şelat formlardan daha sık yol açar; bu, tedaviye uyumu düşürebilir.
- Ferro (Fe²⁺) formu: Sülfattaki demir ferro değerliğindedir; ferrik tuzlara göre daha yüksek çözünürlük ve emilim sağlar.
Gıda Sanayinde Kullanımı
- Un ve tahıl zenginleştirmesinde standart: WHO/FAO kılavuzlarında buğday/mısır ununun demirle zenginleştirilmesinde önerilen çözünür demir bileşiklerindendir (yaklaşık 15–60 mg/kg un).
- Yüksek biyoyararlanım, duyusal sınırlama: Yüksek emilim sağlar; ancak aynı çözünürlük yağ oksidasyonu ve renk/tat değişikliğini tetikleyebildiğinden hassas gıda matrislerinde sınırlı olabilir.
- İzin verilen zenginleştirici kaynak: Gıda zenginleştirmesinde izinli demir kaynaklarındandır ve dünya genelinde un zenginleştirme programlarında en sık kullanılan bileşiklerdendir.
Sağlık Üzerindeki Etkileri
Demir, vücutta çok sayıda temel işlevde rol oynayan bir mineraldir. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) tarafından yetkilendirilmiş/değerlendirilmiş başlıca işlevler:
- Kırmızı kan hücreleri ve hemoglobin: Demir normal kırmızı kan hücrelerinin ve hemoglobinin oluşumuna katkıda bulunur (EFSA).
- Oksijen taşınması: Demir normal oksijen taşınmasına katkıda bulunur (EFSA).
- Yorgunluğun azalması: Demir yorgunluğun azalmasına katkıda bulunur (EFSA).
- Bağışıklık: Demir bağışıklık sisteminin normal fonksiyonuna katkıda bulunur (EFSA).
- Bilişsel fonksiyon: Demir normal bilişsel fonksiyona katkıda bulunur (EFSA).
- Enerji metabolizması ve hücre bölünmesi: Demir normal enerji metabolizmasına katkıda bulunur ve hücre bölünmesinde rol oynar (EFSA).
Takviye Gıdalarda Kullanım Limitleri
- Beslenme Referans Değeri (NRV): Demir NRV 14 mg (1169/2011).
- Üst Alım Düzeyi (EFSA): EFSA demir için sayısal UL BELİRLEMEMİŞTİR; 2024 görüşünde yetişkinler için 40 mg/gün 'güvenli alım düzeyi' (zenginleştirilmiş gıda + takviye; formül mama hariç) tanımlanmıştır.
- Türk mevzuatı (TETGK): TR Tebliği demir takviyelerine izin verir; ferro sülfat izinli demir kaynaklarındandır. Bu tuza özgü kesin günlük sınır resmi metinden doğrulanamadı (uydurulmadı).
Aşırı demir toksiktir; demir içeren takviyeler çocuklarda kazara zehirlenmenin başlıca nedenidir, çocuklardan uzak tutulmalıdır.
Teknik Özellikler
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Saflık | ≥ %91–98 |
| Görünüş | Sarı Toz |
| Nem | ≤5.0 % |
| Çözünürlük | Suda Çözünür |
Bilimsel Çalışmalar
Aşağıdaki bağımsız araştırmalar bu mineralin biyoyararlanımı, kullanımı ve etkilerine ilişkindir (kanıt düzeyleri belirtilmiştir):
- PubMed 24152889 — Gebelikte demir bisglisinat 25 mg demirin ferro sülfat 50 mg demir kadar etkili olduğunu gösteren randomize çalışma.
- PubMed 23444716 — Farklı demir bileşikleriyle un zenginleştirmesini değerlendiren pişirme denemeleri.
Teknik Belgeler ve Tedarik — Asuka Kimya
Ferrous Sulfate için SDS, TDS, CoA ve tedarik koşulları için Asuka Kimya ile iletişime geçebilirsiniz.
Kaynaklar
- ods.od.nih.gov
- efsa.europa.eu
- efsa.europa.eu
- ncbi.nlm.nih.gov
- pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Bu sayfadaki kullanım ve sağlık bilgileri resmî mevzuat/kurum kaynakları (EFSA, NIH ODS, Türk Gıda Kodeksi, EUR-Lex) ve bağımsız bilimsel yayınlardan (PubMed) derlenmiştir. Ürün bir gıda takviyesi/gıda hammaddesidir; hastalık teşhis veya tedavisi amacı taşımaz.